Apartman binalarında havalandırma nasıl çalışır: türleri, şemaları

Yeterli hava değişimini sağlamak için, bir apartman binasında havalandırmanın nasıl çalıştığını anlamak ve sorunları tespit edip giderebilmek önemlidir. Sistem, doğal veya zorlamalı sirkülasyon yoluyla çalışır. Temiz hava besleme kanalından girer ve bayat hava egzoz kanalından dışarı atılır.

Bu yazıda, altyapı ağlarının türlerini, düzenlerini, tasarım prensiplerini ve işleyişini daha detaylı olarak ele alacağız. Hava değişim sorunlarının ortaya çıkması ve ortadan kaldırılması konusunu ele alalım.

Apartman binalarında kullanılan havalandırma türleri

Odanın havalandırması 3 şekilde düzenlenmiştir: doğal, cebri ve karma.

Eski apartman binalarında doğal havalandırma sistemi tasarlanmıştır. Hava değişimi fan kullanılmadan gerçekleşir. Dairenin dışı ve içi arasındaki sıcaklık ve basınç farkı, doğal hava hareketine olanak sağlayan koşullar yaratır.

Hava akımı olduğu sürece hava sürekli akar. Hava koşullarındaki değişiklikler ve ortak havalandırma kanallarının tasarımı, hava sirkülasyonunun azalmasına yol açar. Geri tepme etkisi oluşur ve kirli hava davlumbazdan daireye geri döner.

Modern yüksek binalarda etkisiz doğal havalandırma terk edilmiştir. Apartman binalarının havalandırma sistemleri, cebri hava havalandırması prensibiyle tasarlanmıştır. Egzoz ve besleme kanallarına, hava hareketini artırmak için kanallı fanlar yerleştirilmiştir.

İstikrarlı hava sirkülasyonu yeterli hava değişimini sağlar. Hava akımının tersine dönme etkisi ortadan kalkar. Hava sirkülasyonu yalnızca ekipman arızası durumunda bozulur.

Karma havalandırma, bir tür zorlamalı hava değişimidir. Egzoz tarafına kanallı fanlı mekanik bir ünite monte edilir. Hava girişi, duvardaki veya pencere çerçevesindeki geçiş ünitesi aracılığıyla doğal olarak gerçekleşir.

Apartman binalarının tasarımına ortak bina havalandırması entegre edilmiştir. Bu birleşik ağ, bir veya daha fazla ortak bacaya bağlı bir grup kanaldan oluşur.

Modern kanallı mekanik havalandırma sistemleri genellikle bir ısı geri kazanım ünitesiyle desteklenir. Bu ünite, gelen havayı arındırır ve istenen sıcaklık, nem ve diğer parametreleri korur.

Daire sahibi binanın genel havalandırma sisteminden memnun değilse, bağımsız bir sistem kurulabilir. Her odanın tavanının altına egzoz kanalları yerleştirilir ve bunlar belirlenmiş bir yere monte edilen bir ısı geri kazanım ünitesine bağlanır.

Egzoz ve giriş menfezleri, taşıyıcı duvardaki deliklerden ayrı ayrı monte edilmiştir. Daire sahibi, bağımsız havalandırma sisteminin bakımını ve denetimini üstlenir.

Havalandırma sistemlerinin tasarım ve çalışma prensipleri

Bir apartman binasının havalandırma sistemi, birbirine bağlı iki üniteden oluşur: egzoz ve besleme. Besleme kanalı, dışarıdan binaya temiz hava getirir. Egzoz kanalı ise bayat havayı dışarı atar.

Dairenin odaları arasındaki dolaşım çapraz akışlar yoluyla gerçekleştirilir – İç kapı ve bölme duvarları bölgesindeki teknik açıklıklar veya boşluklar.

İlk adım, çok katlı bir binadaki egzoz sisteminin bayat havayı nasıl uzaklaştırdığını ele almaktır. Tasarım açısından, her kattan geçen ve çatıda sonlanan ortak bir bina bacasından (havalandırma bacası) oluşur.

Havalandırma davlumbazı, dairelerden çıkan kanallara bağlıdır. İçeriden bakıldığında, dekoratif ızgaralarla kaplı tavan havalandırma delikleri görülebilir.

İkinci adım, hava giriş ünitesinin tasarımını ele almaktır. Eski çok katlı binalarda, hava ahşap pencerelerdeki çatlaklardan girerdi. Açık havalandırma deliklerinden yapılan havalandırma ile hava değişimi iyileştirilirdi.

Yeni çok katlı binalarda daireler hava geçirmezdir. Çift camlı PVC pencereler, duvar yalıtımı ve yapay kaplama malzemeleri havanın geçmesini engeller.

Hava akışını yeniden sağlamak için ayrı havalandırma kanalları ve yardımcı üniteler kurulur. Duvar ve pencere vanaları ile hava üfleyiciler popüler hava besleme cihazları olarak kabul edilir.

Havalandırma bacalarının tasarımı ve işletimi

Çok katlı binalarda hava değişiminin genel prensibi aynıdır. Hava akış düzeni, yüksek katlı binalardaki havalandırma sistemine bağlıdır.

Altyapı şebekesi tipi, bina tasarım aşamasında geliştirilir. Kat sayısı ve daire düzeni dikkate alındığında, dört yaygın şema şunlardır:

1. Her katta mutfak ve banyo için ayrı havalandırma bacaları bulunmaktadır. Borular çatıya çıkmaktadır. Bağımsız olarak çalışan havalandırma bacaları, hava akımı tersine döndüğünde komşu odalardan gelen kirli havanın ve hoş olmayan kokuların daireye çekilmesini önler.

2. Her katta ayrı dikey borular bulunur ancak bunlar çatıdaki tek bir egzoz kanalına bağlıdır. Sistemin düzgün çalışması için, boruların aynı kesit alanına sahip olması çok önemlidir. Havalandırma tasarımında değişiklik yapıldığında veya kanalın bir bölümü kirle tıkandığında, kirli hava egzoz kanalını atlayarak dairelerden birine geri yönlendirilir.

3. Her katta, çatı katına çıkan ayrı bacalar bulunmaktadır. Çatı katı, yatay bir depolama kanalı ile donatılmıştır. Kanalın üst kısmından çatıya kadar tek bir egzoz havalandırma bacası uzanır. Sistem, odalardaki bayat havayı ayrı kanallar aracılığıyla ortak bir depolama kanalına çeker ve ardından bir egzoz bacası aracılığıyla dışarı atar. Düzgün çalışmayan bir sistem, bayat havayı üst katlardaki dairelere geri gönderir. Yeterli yalıtımın olmaması, çatı katında nem oluşmasına yol açar.

4. Her katta yardımcı uydu kanallarıyla donatmakDairelerin havalandırma davlumbazları ortak bir bina şaftına bağlıdır. Kirli hava, dallar aracılığıyla çatıya giden ortak bir dikey boruya boşaltılır. Havalandırma davlumbazı tıkanırsa veya hava akımı tersine dönerse, ortak bina şaftından gelen egzoz havası daireler arasında dolaşmaya başlar.

Çok katlı bir binada çok kanallı havalandırma sistemi güvenilir ancak karmaşıktır. Alçak binalarda her katta baca kullanımı yaygındır. Panel veya tuğla bir bina 2-9 katla sınırlı olduğunda, çatıya ulaşmak için ayrı ayrı egzoz menfezleri için yeterli alan vardır.

Dokuz kattan fazla yüksek katlı konut kompleksleri için ayrı havalandırma kanalları inşa etmek teknik olarak imkansızdır. Genellikle çatıda tek bir dikey çıkışa sahip kompakt havalandırma sistemleri kullanılır:

• Tavan arasındaki saklama kutusundan çıkarıldı;
• Paralel uydu kanallarının bağlantısıyla katlar arasında geçiş.

Bu sistemler eski binalarda kullanılıyordu, ancak doğal havalandırma sorunluydu. Sık sık hava akımı yön değiştirmesi, kirli havanın üst katlardaki dairelere geri dönmesine neden oluyordu. Yerel havalandırma kanalları ve gelişmiş ısı yalıtımı gerekiyordu, ancak konut ve altyapı hizmetleri bunu üstlenmek istemiyordu.

Modern binalarda, zorlamalı hava değişimi uygulamaya konulduktan sonra bu sistemler popüler hale geldi. Doğal havalandırma giderek önemini yitiriyor. Modern yüksek binalar, zorlamalı (mekanik) hava değişimi ile tasarlanıp inşa ediliyor.

Hava filtreleme

Hijyen yönetmelikleri, dairelere temiz hava sağlanmasını gerektirir. Dışarı atılan havanın çevreyi kirletmemesi gerekir. Bu işlevi bir filtreleme sistemi yerine getirir. Filtrenin bileşimi ve malzemesi, hangi kirleticileri yakalayacağını belirler.

Eski çok katlı binalarda, filtreleme büyük parçaları hapseden havalandırma ızgaralarıyla sınırlıdır. Filtre takılması gereksizdir, çünkü filtre düzeneği zaten zayıf olan doğal hava değişimini daha da azaltır.

Yeni, çok katlı ve cebri havalandırmalı binalar için hava filtreleme şarttır. Tasarımlarına göre dört tip filtre vardır:

1. Cep tipi torbalar, sert bir çerçeveye dikilmiş cep şeklinde bölmelerden oluşur. Lifli sentetik malzeme düşük dirence sahiptir ve havanın serbestçe geçmesine izin verir. Ceplerin yüksek mukavemeti, büyük miktarda toz biriktirmelerini sağlar.

2. Kaset filtreler, polyester liflerle doldurulmuş sert bir çerçeveden yapılmıştır. Bu malzeme düşük direnç ve yüksek toz toplama kapasitesiyle karakterize edilir.

3. Panel filtreler – kaset filtrelere benzer şekilde, sert bir çerçeveden yapılmıştır. Kullanılan filtre malzemesi, panelin kullanım amacına bağlı olarak değişir. Yaygın olarak poliüretan köpük, polyester elyaf ve metal ağ kullanılır.

4. Filtre torbaları polyester elyaflardan üretilmiştir ve hava arıtmayı iyileştirmek için membranlarla donatılmıştır.

Arıtma derecelerine göre 17 farklı filtre tipi bulunmaktadır. En kaba filtrasyon G1 filtre ünitesi tarafından sağlanır. Bu filtre, partiküllerin %50-65'ini yakalar. G4 filtresi, kirleticilerin %90'ını tutar. En ince filtrasyon ise U17 filtre ünitesi tarafından sağlanır. Bu filtre, partiküllerin %99,999995'ine kadarını tutar. Her filtre ünitesi tipinin filtrasyon yüzdesi, harf kısaltmasının ardından gelen bir sayı ile belirtilir.

Yeni GOST REN 779–2014 standardı, filtrelerin kullanımını düzenlemektedir. Arıtma üniteleri genel amaçlı veya özel amaçlı olarak sınıflandırılır. Kullanılan malzemeye bağlı olarak toz, alerjenler, bakteriler, kokular ve diğer kirleticileri yakalarlar.

Genel amaçlı filtreler çoğunlukla apartman binalarındaki havalandırma sistemlerinde kullanılır. Bu sınıf, harf kısaltmasıyla belirtilir:

• G – kaba temizlik;
• M – orta seviye temizlik;
• F – ince temizlik.

Özel amaçlı filtreler, belirli kirleticilerin etkili bir şekilde filtrelenmesi gerektiğinde havalandırma sistemlerine takılır. Sınıflandırma, harf kısaltmasıyla belirtilir:

• E ve H – yüksek verimlilik;
• U – ultra yüksek verimlilik.

Özel amaçlı filtreler kokuları, yağı, alerjenleri ve bakterileri yakalar. Genel amaçlı filtre ünitesi iki işlevi yerine getirir: mekanik kirleticileri yakalar ve özel amaçlı filtreyi hasardan korur. Kapsamlı temizlik için iki tip filtre elemanı takılır. Genel amaçlı filtre ünitesi, özel amaçlı filtrenin önüne yerleştirilir.

Hava kirleticileri kaynaklarına göre çeşitlilik gösterir. Filtreler, çalışma prensiplerine göre sınıflandırılan her bir partikül türünü yakalamak için kullanılır:

1. Mekanik – 5-10 mikron boyutundaki katı parçacıkları yakalar.
2. Yağ filtreleri büyük parçacıkları yakalar ve ön filtre olarak kullanılır. Dolgu maddesi sentetik lifler ve metal ağdan oluşur. Kirin yapışmasını artırmak için mineral yağ emdirme işlemi kullanılır.
3. Karbon filtreler, adsorpsiyon yoluyla havayı arındırır. Filtrenin gözenekleri kokuları ve gazları emer.
4. Sünger - tozu ve diğer küçük parçacıkları hapseder.
5. HEPA filtreler ince toz parçacıklarını yakalar. Ek bir kimyasal kaplama ise bakteri, alerjen ve patojenleri engeller.

ULPA filtreleri, HEPA filtrelerine benzer kabul edilir ancak daha yüksek temizleme verimliliği sunar. Yeniliklerinden biri de fotokatalitik filtre ünitelerinin kullanılmasıdır. Bu filtreler virüsleri, bakterileri ve toksinleri etkisiz hale getirir.

Bir dairede havalandırmanın özellikleri

Havalandırmanın havalandırmayla pek ilgisi yoktur. Hava değişimi, hijyen standartlarına uygun olarak gerçekleştirilir. Her oda için standart bir hacim belirlenir. Sıcaklık, nem ve hava akış hızları dikkate alınır. Hesaplamalar mühendisler tarafından yapılır. Daire sahipleri, uzmanlar tarafından ayarlanan havalandırma sisteminin bakımından sorumludur.

Binanın altyapı sistemi, apartman yönetimini üstlenen şirket tarafından denetlenmektedir. Teknik incelemeler, belirlenmiş bir programa göre düzenli olarak yapılmaktadır. Daire sahipleri ayrıca havalandırma sistemini bağımsız olarak denetlemekle de yükümlüdürler.

Anemometre adı verilen bir ölçüm cihazı kullanılarak doğru hava akışı ölçümleri yapılabilir. Basit bir hava akımı testi için, havalandırma ızgarasına bir gazete parçası veya bir defter sayfası yerleştirmeniz yeterlidir. Kağıt egzoz menfezine yapışacak, ancak hava girişinden uzaklaşacaktır. Eğer tam tersi bir etki gözlemlenirse veya kağıt hava akımına tepki vermezse, havalandırma düzgün çalışmıyor demektir.

Genel bina havalandırma sistemini kendi başınıza onarmak her zaman mümkün olmayabilir. Kullanıcının, duvardan odaya giden kanalların ızgaralarından ve kenarlarından kiri temizlemesine izin verilir. Kanalların derinliklerindeki tıkanıklıklar teknisyenler tarafından giderilecektir. Hava kanallarını incelemek için video inceleme ekipmanı kullanılacaktır.

Havalandırma sistemi çalışmıyorsa, daire sahibi şikayette bulunmak için servis sağlayıcıyla iletişime geçmelidir. Ortak bina sistemlerinin onarımı için lisanslı üçüncü taraf şirketlere izin verilmektedir.

Kanalizasyon havalandırması nasıl çalışır?

Kanalizasyon şebekesi, genel bina havalandırma sisteminden ayrı olarak havalandırılır. Yerleşim, ekipman ve işletim, SNiP 2.04.01-85 (SP 30.13330.2020) ile düzenlenmiştir. Şebekenin amacı:

1. Boru hattından gazların uzaklaştırılması.
2. Hoş olmayan kokuların odaya yayılmasını önler.
3. Boru hattında vakum oluşmasını önleyerek, bu durumun tesisat armatürlerindeki su sızdırmazlık contalarının bozulmasına yol açmasını engeller.

Kanalizasyon sistemi, tüm katlara bağlı tuvaletlerin bulunduğu dikey borunun bir uzantısı olan havalandırma borusu aracılığıyla doğal olarak havalandırılır. Çıkış, çatıdan sokağa doğrudur. Havalandırma borusu çatı katına uzanmaz.

Çok katlı bir binada kanalizasyon sisteminin doğal havalandırmasının nasıl çalıştığını anlamak için, tüm döngüye bakalım:

• Tuvaletlerden ve lavabolardan aniden akan su nedeniyle boru hattında vakum oluşur;
• Vakumu ortadan kaldıran yeni hava bölümleri atık borusundan içeri girer;
• İçeriye giren temiz hava ile birlikte kokular ve gazlar havalandırma borusundan dışarı, sokağa doğru itilir.

Atık su havalandırma sistemi çalışmadığında, ani su akışı sonrasında boru hattında oluşan vakum, su contalarını patlatır. Hoş olmayan kokular ve tehlikeli gazlar, lavabo ve tuvalet sifonlarından daireye girer.

Kanalizasyon sistemini havalandırmak için, atık borusu yerine bir vakum vanası takılır. Bu ünite, sürekli kapalı kalan bir sürgülü vana ile donatılmıştır. Ani bir su boşalması boru hattının içinde vakum oluşturduğunda, vana açılır. İçeri giren hava, su contalarının patlamasını önler. Vana kapalı konumuna geri döner ve böylece daireye hoş olmayan kokuların girmesi engellenir.

Vakum vanaları özel evlere monte edilmektedir.Kamu binalarında atık su boruları bulunmaktadır. Apartman sahipleri, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi veya diğer sıhhi tesisat armatürlerinin bağlandığı kanalizasyon hortumunun koluna yardımcı bir ünite olarak vakum vanası takabilirler.

Daireler arasında hava akışını önleme yöntemleri

Arızalı bir havalandırma sistemi, iç mekan mikro ikliminin bozulmasını hızlandırır. Daireler arasında hava sızıntıları oluştuğunda bu durum daha da tehlikeli hale gelir. Komşulardan gelen kirli hava, nem buharı, hoş olmayan kokular ve bakteriler, havalandırma davlumbazlarından yaşam alanlarına nüfuz eder. Bu sorun, özellikle doğal havalandırmalı apartmanların üst katlarında yaşayanlar için daha da ciddidir.

Daireler arası hava akımları, aşağıdaki nedenlerden dolayı doğal hava akımının tersine dönmesi sonucu oluşur:

• Hava kanallarının ve havalandırma ızgaralarının kirlenmesi;
• hava koşullarındaki değişiklik;
• Havalandırma kanallarının tasarımında izinsiz değişiklik yapılması;
• Apartman sakinleri tarafından izinsiz olarak mutfak davlumbazı veya fanlı başka bir ekipmanın apartman binasının ortak havalandırma kanalına monte edilmesi.

Daireler arasında hava kaçağını önlemek için, havalandırma kanallarını kendiniz değiştirmeyin. Davlumbaz ızgaralarını ve kanalların kenarlarını kirden temizleyin. Duvara veya pencereye bir vana takarak istikrarlı bir hava akışı sağlayın. Havalandırma için pencereyi sık sık açın. Ortak bina havalandırma açıklığına çek valfli bir ızgara takın. Hava akışı ters yöndeyse, damper komşu dairelerden gelen hava akışını engelleyecektir.

Taşmanın kirlilik, maden arızası veya komşuların izinsiz müdahalesi nedeniyle meydana gelmesi durumunda, yönetim şirketine şikayette bulunun.

Havalandırma sorunları ve çözümleri

Apartman sakinleri iki yaygın havalandırma sorunuyla karşı karşıyadır: hava değişiminin olmaması ve geri tepme. Sistem çalışmayı durdurduğunda, nedeni kendiniz belirleyin veya yönetim şirketine şikayette bulunun. Çözüm, nedene bağlıdır. Popüler çözümler:

1. Duvar veya pencere vanaları takarak havalandırma yoluyla hava akışını artırın.
2. Egzoz ızgaralarını ve hava kanallarının erişilebilir bölgelerini kirden temizleyin.
3. Mutfaktaki ocağın üzerine ek bir davlumbaz takın.
4. Dairenin odaları arasında hava akışını sağlayın ve girişten çıkışa kadar hava sirkülasyonu için yolu açın.
5. Geri dönüşsüz valfli egzoz ızgaraları takın.

Şebekenin düzgün çalıştığından emin olmak için, düzenli olarak kendiniz kontrol edin ve yönetim şirketinden bakım sürelerine uymasını talep edin.

Sıkça sorulan soruların cevapları